Maxaa ka jira eedaymaha
sheegaya in Madaxweyne Riyaale yahay danbiile dagaal?
Waxaan jeclahay inaan rayigayga ka dhiibto eedaymaha lagu eedeeyey in
madaxweynaha Somaliland yahay danbiile dagaal. Arrintani maaha mid curad ah
waxaana hadda horteed madaxweynihii hore ee Somaliland mudane Mohamed Xaaji
Ibrahim Cigaal (alla haw naxariistee) ku eedeeyey in Mr. Riyaale ka qayb qaatay
xusuuqii loo gaystay bulshada Somaliland, mar uu waraysi siiyey wargeyska
IRIN ee ay soo saarto jimciyadda quruumaha ka dhaxaysa. Mr. Cigaal wuxuu ku
eedeeyey wakhtigaas in madaxweyne ku xigeenkiisa oo ah Dahir Riyale uu
kamid yahay dadka lagu tuhunsanyahay inuu ka qayb qaatay xasuuqii loo gaystay
shacbiga reer Somaliland.
Arrinta ku saabsan in bulshada reer Somaliland ay is cafiyeen wixii kala gaadhay
shirkii Burco maaha arrin xaqiiq ah. Shirkii Burco waxaa ku heshiiyey beelaha
walaalaha ee reer Somaliland ee uu iska horkeenay taliskii hore ee Siyaad Barre,
beelaha ayaana isa saamahay dhibkii kala gaadhay, sidoo kalena waxaa lagula soo
noqday goonni isutaagga qarnimada Somaliland.
Laakiin marnaba laguma saamixin cidina ma saamixi karto dadkii gaystay xasuuqa
ee laayey dadka shacbiga ah oo aan waxba galabasan, dadkaas dhintayna
iilkay jiifaan kuna sugayaan caddaalad kumanay dar daarmin in la saamaxo dadkii
gestay dhibkaas. Odayaashii Burco isugu tegayna ma saamixi karaan oo cidina
arrintaas uma wakiilan. Dadka ku doodaya in Riyaale ceeb ka saliim yahay
xasuuqii lala beegsaday bulshada reer Somalilandna waxaan u arkaa dad waaqiqica
ka fog. Waayo Mr. Riyaale wuxuu ahaa taliyihii nabadsugadda ee berbera markii la
xasuuqaayey shacbiga reer Somaliland ee uu maanta madaxweynaha u yahay.
Nidaamkii uu adeegaayey ee Siyaad Barrena waxba uma dhiiban jirin nimaan fulin
amarka la siiyey oo ah cidhibtirka iyo dabargoynta bulshadada reer Somaliland ee
loosoo carbiyey ciidamadii nabadsugidda ee madaxa u ahaa Mr.Dahir Riyale.
Markaas macquul maaha ninkii haystay nabadsuggidda Berbera oo kamid ah meelaha
ugu badanuu xasuuqu ka dhacay, soona basaasi jirtay dadkii la laynaayey
maanta la yidhaahdo waa macsuum.
Waxaa jirta in dad badani sidan la qabaan Muse Biixi sida ku cad buugga ay
qoreen laanta xuquuqda aadmiga ee African Watch lana aaminsanyahay in Mr.
Riyaale wakhtiguu ahaa madaxda nabadsugidda ee Berbera dhammaadhkii
sannidihii siddeetanaadkii uu sameeyey gaboodyo dhinac ka ah aadamaha iyo gumaad
dad shacab ah oo masaakiin ah. Waxaana la rumaysan yahay in ugu yaraan 500 qof
oo kamid ah dad shacbi ah oo aan waxba galabsan oo tiradoodu kor u
dhaaftay 100,000 laguna xasuuqay dhacay dhammaadkii sannadihii siddeetanaadkii.
Qaybo shacbiga kamid ahi waxay rumaysan in Dahir Riyaale ahaa ninkii taliskii
hore ee Siyaad Barre uqaabilsanaa soo basaasidda dadka shacbiga ee la rabo in la
dabar jaro iyo silsiladda xadhkaha xasuuqa ee loo gaystay bulshada haddana ay
tahay nasiib darro inuu madaxweyne u noqdo ninkii bulshada xasuuqaas u
gaystay. Waxaana habboon in baadhitaan dhab ah la sameeyo oo sharciga la
horkeeno dadkii gaystay xasuuqaas ka baxsan aadminimada iyadoo aan loo eegayn
maskabka uu hadda qaranka u hayo. Waxaana jirta in hadda maskabyada ugu
muhiimsan Somaliland loo dhiibo madaxdii xasuuqa ka qayb qaadatay sida
nabadsugidda, hangashta, madaxdii ciimada ama kuwii ugu cad caddaa markii dadka
la xasuuqaayey waana arrin nasiib darro ah inay bulshada u taliyaan kuwii
danbiga ka galay iyagoo shaadh kale sita.
Waxaana habboon in la sameeyo laan kaydisa macluumaadka madaxda sare ee dalka si
loo sugo mustaqblaka jiilka cusub loona baadho inuu dalka ka galay danbi intaan
loo dhiiban maskab siyaasadeed, si aanu mar labaad ugu kicin falkaas uu sameeyey
sidoo kalena loo dhiirigelin in qofkuu intuu wuxuu doono sameeyo oo ummadda
xasuuqo hadhawna qabto jagada dalka u sarreysa. Madaxdana waa in lagu qiimeeyaa
wuxuu dalka usoo qabtay, waana inaanu ku dallicin oo lagula xisaabtamaa dhibkuu
dadka u gaystay.
Dhinaca kalena waxaa habboonayd in Muse Biixi hadduu hayey xogtan uu muddo hore
dadka la wadaago uu badka keeno.
Mawliid Cige, Egland - mawliidcige991@hotmail.com